Innovation a revolutionary evolution?

There are two major changes going on in Europe. This brings a strong emphasis on the need for innovation. 

The first change can be characterized as the “Energetic Society”. People, individuals are not waiting anymore for initiatives by governments or companies, they start their own cooperative company on car-sharing, care, maintenance, energy-suply and other issues. It is the joint feeling of independency that is a hughe driver for these initiatives. Being independent from large companies, like the energy-companies, being independent from unreliable partners (f.i natural gaz supply from unreliable partners) and being independent of the large financial system, that seems to be the collective feeling that brings people together. Those, mostly local, initiatives strive for self-sufficiency but now they still need the national grid for continious energy-supply and that is the same in many domains. So organize locally, use national partners: it has characteristics of an hybrid situation.

The second change is the transition from a linear to a circular economy. A circular economy is an industrial system that is restorative or regenerative by intention and design.. It replaces the ‘end-of-life’ concept with restoration, shifts towards the use of renewable energy, eliminates the use of toxic chemicals, which impair reuse, and aims for the elimination of waste through the superior design of materials, products, systems, and, within this, business models. Such an economy is based on few simple principles. First, at its core, a circular economy aims to ‘design out’ waste. Waste does not exist—products are designed and optimized for a cycle of disassembly and reuse. These tight component and product cycles define the circular economy and set it apart from disposal and even recycling where large amounts of embedded energy and labour are lost. Secondly, circularity introduces a strict differentiation between consumable and durable components of a product. Unlike today, consumables in the circular economy are largely made of biological ingredients or ‘nutrients’ that are at least non-toxic and possibly even beneficial, and can be safely returned to the biosphere, directly or in a cascade of consecutive uses. Durables such as engines or computers, on the other hand, are made of technical nutrients unsuitable for the biosphere, like metals and most plastics. These are designed from the start for reuse. Thirdly, the energy required to fuel this cycle should be renewable by nature, again to decrease resource dependence and increase system resilience (e.g., to oil shocks).

The major shifts in thinking are to be acknowledged as process- and systems-innovation. They will bring fundamental shifts in thinking: ownership will be a changing paradigm with hughe consequences for responsibilities.

This needs reconsideration for the energy system.

The dominant system in energy is a centralized system: powerplants, national grids and so on. It has advantages: low prices based on scale, reliability and continious quality. It also has disadvantages: dependency, centralized price mechanisms, strongly based on traditional resources (fossil fuels) and uncontrollability for the individual customer.

The new system can be characterized as a decentralized system. This also has some advantages: local producers of energy (sun, wind, geothermal and bio), client as partner in production and consumption, local grids, autonomy. Ofcourse there are also some disadvantages: maintaining continuity in supply, need of new organisation-models and gaining the right quantities in supply.

The actual system is more and more a hybrid solution: use the advantages of both systems, deminishing the disadvantages. One could say that it is like the change in ships: steamvessels (new) with sails (old) in the 19th and early 20th century. By the way: we see this change nowadays appearing again. In the energysystem we see the same movement: from local energyfactories in the early 20th century to a completely centralised system in the early days of the 21th century and now we turn this around again.

The hybrid situation is part of the transition: we use the good elements of the old system to compensate the first failures of the new system. It is all about reliability.

So when a change is dawning from the actual linear economy to a circular economy, we tend to look for hybrid solutions. In the Netherlands there are initiatives to create a ‘Resources Roundabout’. That sounds circular and it has the intention to be the basis of a circular system but we organize it as a new solution for the failures of the ‘old’ linear economy. The name says it already: roundabouts are not intended to change the system of logistics in traffic management, it is just a solution for the vulnerability of the crossroads of lines, roads. It helps traffic streaming more efficiently and safe. Not bad but also not a fundamental change. Maybe in the long term it will evolve or adapt to the new circular system.

The most difficult part of such a transition, from linear to circular, is to find the new ways of wheeling and dealing. What’s new? We see some initatiatives that found a new way: forget ownership of the customer, pay for performance, (collective) ownership of resources, growing attention on services etc. We will need to find more and fundamental solutions in the new, circular, system. That’s what we at OPAi are working on these days: new businessmodels, new value creation, new systems solutions and help/advise on implementing of the new, circular, economy in businesses and organisations/institutes.

For the moment we see a lot of hybrid solutions. Don’t worry, that’s a good thing: the existing has value, new values need to be developed and such a transition doesn’t need to be a deadly revolution, better might be the evolutionairy road. I would say, we need a revolutionair evolution. Why revolutionary? Because we need speed. Speed in innovation, new businessmodels, new economic values, new contracts and everything that is part of the new circular economy.

The Dutch Circular Economy

In the new Dutch, government-agreement it is stated that the circular economy will be supported. No indications, yet, on the way how this will be done. Nevertheless an important step in the development of the Dutch Circular Economy.

OPAi took the initiative, together with the Ellen MacArthur Foundation to realize a Dutch edition of the report ‘Towards a Circular Economy’. We cooperate with MVO-Nederland (CSR-NL) and a group of funding partners: Liander, Sita, VNCI, Rabo, WWF-NL, TurnToo and the ministry of Economic Affairs. This will not be a mere translation of the original report but a strong focus on the consequences for the Dutch economy including a strong vision on the transition it will take to make the big change in the oncoming years.

Last week I participated in a discussion at the ministry of Finance on enhancing sustainability in their policies, purchasing and performance. This discussion brought a lot of attention for the Circular Economy. Once again we saw how professionals from governmental agencies, companies and institutions (science) are touched by the fundaments of the circular economy. It is a perspective that brings a new way of perceiving the future and its possibilities.

Let me share some of the thoughts that I heard and came in to my mind while listening to some of the discussions. I’ll bring them point by point:

It is not about morality, it is about economic change is a strong quality of the discussions on the circular economy. It needs thinking about systemic changes in the economic system. When we are able to create a circular system, then ‘feedback-mechanisms’ will occur. Producers are not just responsible for making something reasonable good, they are responsible for the performance and the re-use of the product and its resources: social, physical and economical. So it is not about doing good or even better, it is about economic change.

Decoupling is normal, coupling is the way to go However I am not quite sure about the words and ‘slang’ quality of it, it is the way to change our way of looking. Decoupling economy and ecology has been the way we encountered the environmental problems up till now: laws, regulations and control was the basic for environmental protection. Economy and ecology were more or less enemies. At least the the economic stakeholders (producers) were responsible for all the damage that was done and the ecologists/environmentalists tried to work from the perspective of protectionism. Now this is changing and we need to rethink these perspectives. Our economic system has brought quite some quality in our lives. Now it’s the time to realize the value that the economic stakeholders can have in creating new values and quality. Producing in ways that enhance the quality of ecosystems (and their biodiversity), gain clean water, purify the air, making our lives more healthy: that is the way to go!

Problem-oriented or future-driven that is a key-issue. Most sustainability initiatives are problem oriented and bring a kind of problem-solving solutions. That strategy makes that we focus on efficiency: making things better (mostly just a bit better) instead of redesign for the future. The circular economy is a new way of working and needs redesign of our systems and products. That is future driven!

Autonomous from nature to an inclusive system In the last centuries mankind has been working on becoming autonomous from nature. Where ever we live, we create the same living conditions for ourselves. The circular economy uses much more the basics of the natural system. So we will see a development in which we need to learn (again) to live ‘inclusive’ with nature.

Small is beautiful shifts to systems change. Small steps is what we tend to like in our steps to sustainability. The governmental agency that realizes biological catering in its organization is now seen a a major step forward. But what is really needed is sustaining the core business of every organization. The circular economy offers a way to do so. It is on the systems change, the real transition and needs new paradigms in the products or policies of institutions, whether it is a governmental agency or a company or an educational institution.

Educate, educate, educate! We need to prepare ourselves and the oncoming generations to be able to work in the circular economy. That means a thorough understanding of natural systems, the ability to redesign, rethink and recreate the circular economy.

Intentions becomes conditions is a last point I would like to describe. Sustainability works with a lot of good intentions. These intentions are mostly based on ideas about the quality of live for humans and nature. Steering on intentions has been effective in the last decades. We have in the Netherlands, Europe and most of the world reasonable adequate laws and regulations to protect the environment. Though the decay is still going on. Now more and more we see that new ways are needed. We need to redesign our approach to policy-making. My perspective is that we should create the conditions that give incentives to the change: how can a government enhanced the circular economy? By asking the right question! When governments use their purchasing-power the change could be there very soon. So stop buying, start asking for performance and look for performance based contracting.

A year ago no one in Dutch politics was aware of the concept of the circular economy. Now it is one of the options for the nearby future and recognized as such. Change happens!

Resultaten IKS

Innovatieprogramma Klimaatneutrale Steden

8 gemeenten werken sinds begin 2011 aan de uitvoering van hun projecten in het kader van het Innovatieprogramma Klimaatneutrale Steden (IKS). De deelnemende gemeenten zijn: Amsterdam Zuid, Breda, Rotterdam, Tilburg, Heerhugowaard, Nijmegen, Lochem en Wageningen.

De ambitie van het IKS-programma is het experimenteren met proces- en systeeminnovaties. Uitgangspunt is dat technische innovaties veelal buiten de scope van de gemeente vallen en met name in het energiedomein volop gaande zijn in de industrie, bouw en mobiliteit. De gemeenten hebben er allemaal voor gekozen om de aanpak van het klimaat vooral te doen via energiemaatregelen. Daarbij zijn de proces- en systeeminovaties vooral:

  • nieuwe vormen van samenwerking / alliantievorming
  • versterken van burgerparticipatie, zowel individuele burgers als organisaties;
  • versterken van ondernemerschap;
  • identificeren en uitproberen van nieuwe vormen van governance;
  • ontwikkelen van financieringsmodellen en
  • versterken van autonome ontwikkelingen.

Praktisch gezien heeft dit geleid tot ondermeer:

  • oprichting Duurzame Lokale Energie Bedrijven (Lochem, Amsterdam Zuid, Wageningen en in zekere mate Tilburg);
  • doelgerichte en doelmatige concessieverlening OV en productie Groen Gas (Nijmegen);
  • grootschalige plaatsing zonne-pv op kantoren en andere bedrijfsgebouwen (Wageningen);
  • samenwerking met grondgebonden ondernemers (boeren) om tot ‘energielandschappen’ te komen (Lochem);
  • fundamentele bottom-based initiatieven/aanpak (Amsterdam, Lochem, Tilburg e.a.);
  • lokale bedrijvennetwerken die initiatiefnemers worden (Tilburg);
  • signalering technologische onvolkomenheden decentraal, opstarten experimenten: Low Voltage woning (Heerhugowaard);
  • leefstijl-gerichte communicatie (Breda);
  • inzicht in financiering/investeringsmogelijkheden (Lochem, Tilburg, Amsterdam, Heerhugowaard e.a.) en
  • signalering van insitutionele en regelgevingsbelemmeringen (Lochem, Amsterdam, Nijmegen, Tilburg, Wageningen).

Daarmee is IKS aanjager geworden van decentrale energie-aanpak (-opwekking). De oprichting van E-decentraal mag in zekere mate aan IKS-partners worden toegeschreven, alsmede de signalering dat het huidige systeem met betrekking tot saldering en zelflevering een faalfactor is.

Conditiesturing

In de gesprekken met de IKS-gemeenten wordt veel aandacht besteed aan de condities, de omstandigheden, die van invloed zijn op de kracht van autonome ontwikkelingen. Daarbij wordt bestaande regelgeving en belastingen met betrekking tot de saldering en zelflevering geidentificeerd als een falende omstandigheid. Enerzijds beperkt het particuliere initiatiefnemers in hun investeringsbereidheid en anderszijds werkt het een beperkte omvang van installaties in de hand. Overcapaciteit op het eigen dak is te weinig ‘lonend’ om te realiseren. Het gebrek aan mogelijkheden om electriciteit buiten de eigen meter om, op te wekken (bijvoorbeeld op het dak van een school of bedrijf in de buurt) is toe te schrijven aan de bestaande regelgeving met betrekking tot zelflevering. Kostprijs en verdienmarges liggen te dicht bij elkaar (of zelfs negatief) door de huidige tariefstellingen en daardoor het ontbreken van een incentive op decentrale duurzam energie.

Dit thema is inmiddels herkend en erkend bij de betrokken ministeries en de Tweede Kamer. Vanuit de IKS-ervaring is te signaleren dat het ontbreken van een goede basis, de stevige ontwikkeling in de weg staat.

Het idee dat decentrale opwek een fundamentele en relatief forse bijdrage kan leveren aan de gewenste transitie mbt duurzame energie was bij aanvang van IKS landelijk vrijwel niet erkend. Inmiddels is het tot een thema in het politieke en ambtelijke debat geworden. De IKS-gemeenten hebben daar aan bijgedragen, Lochem en Amsterdam Zuid hebben daarin een actieve rol. Tilburg speelt een rol mede doordat de wethouder (Berend de Vries) klimaatambassadeur is.

Oplossingen

De kracht van lokale innovatieve initiatieven is dat de realisatie daadwerkelijk tot stand komt. Praktische vragen worden opgelost, ruimtelijke obstakels overwonnen en waar nodig worden onorthodoxe maatregelen getroffen. Daarmee geeft de praktijk kracht aan de agendering van decentrale energie op politiek niveau. De fundamentelere oplossingen van de huidige belemmeringen in wet- en regelgeving en belastingen vragen om politieke oplossingen.

In de verschillende IKS-projecten is zichtbaar geworden dat het streven naar de klimaatneutrale gemeente bijdraagt aan versterking van de lokale economie. De eigen energie-opweking heeft niet alleen een individuele economische waarde. Er is sprake van bredere maatschappelijke kosten en baten. Ieder “Duurzaam Lokaal Energie Bedrijf” (LDEB) draagt bij aan versterking van de lokale economie. Dit inzicht heeft geleid tot de politiek-bestuurlijke vraag naar een Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (MKBA).

De fundamentele oplossingen zijn nooit simpele oplossingen, doordat verschillende belangen spelen. Het ambtelijk proces is ook gaande, gericht op het wegnemen van belemmeringen maar weerstand komt ondermeer vanuit ‘financien’. Overigens heeft dat ook weer geleid tot discussies over het ‘verdienmodel’ voor de overheid in decentrale en duurzame energie.

Niet alleen ‘salderen’ is een belemmering in de huidige situatie maar ook blijkt de lage tariefstelling voor grootverbruikers een (onverwacht) probleem te zijn. Dat maakt de ‘rekenkundige benadering’ van grote daken voor zon moeilijk. Er is voor bedrijven vrijwel geen incentive te verwachten, door de lage tariefstelling voor grootverbruikers.

Energieke samenleving

Toen het gelijknamige rapport van het PBL verscheen, half 2011, werd het door IKS-gemeenten ervaren als een beschrijven van de processen die in hun projecten tevoorschijn komen. Waar PBL zich trendgevoelig toont, lijken de IKS-gemeenten de trend te ervaren en te zetten.

Er is veel geleerd in IKS als het gaat om het versterken van de energieke samenleving. Een nieuwe vorm van governance lijkt nodig. Dat is gebaseerd op het herkennen van de competente samenleving die op iedere plek in Nederland aanwezig is en die initiatiefnemers vertrouwen geven. Het herkennen van de competente samenleving op lokaal niveau is niet gegarandeerd leidend tot succes. Karakteristiek voor een versterkende governance is:

  • identificeren van competente burgers door te mobiliseren (bijvoorbeeld via een informatiebijeenkomst of andere werkvormen) en te inspireren;
  • ruimte bieden om de nieuwe organisatie en samenwerking op te bouwen, zowel fysiek (vergaderrruimte) als financieel (onkosten dekken) als mentaal (door te werken als ‘meewerkend voorman’ en kennis beschikbaar te stellen);
  • richting geven is een belangrijke bijdrage vanuit de lokale bestuurders. Zij zien het lange termijn perspectief, kennen de klimaatdoelstellingen en geven daarmee een stevige koers. Daarbij is duidelijk geworden, in de projecten in Lochem, Amsterdam Zuid en Wageningen, dat richting geven niet verward mag worden met sturing. Er is een directe relatie tussen het sterke gevoel van autonomie bij burgers en bedrijven en het richtinggeven versus een afwachtende houding bij een meer directieve houding van bestuur en ambtelijke uitvoerders.
  • Vernieuwing speelt een belangrijke rol. Ook de gemeente is een organisatie uit het ‘verleden’, dat wil zeggen dat procedures, regelingen en besluitvorming aan regels gebonden zijn. Dat alles loslaten en in een andere richting sturen is lastig voor gemeenten. Interne processen werken dan vaak tegen (Amsterdam, Lochem). In deze gemeenten is getracht om te werken vanuit het idee van ‘positieve discriminatie’ als vorm van experiment: proceduretijd verkorten, flexibiliteit versterken: onorthodoxe maatregelen als kern voor nieuwe rol. Hoezo europees aanbesteden als het plan van cooperatie is tussen burgers, bedrijven en overheid? Naar binnen toe is durf ontwikkeld om nieuwe procedures af te dwingen (Tilburg).
  • Flexibiliteit kenmerkend voor IKS. Intern, bij gemeenten, vergunnngen en financieen benaderen vanuit flexibiliteit, wordt ook moeilijk als het gaat om verantwoording aan de gemeenteraad, die veelal SMART opereren. Het zoeken naar ruimte is dan aan de orde. Het vraagt open gesprekken met de ‘remmers in vaste dienst’ en controllers (raad). Dat is een beweging die nu komt. Deze benadering vraagt ook vakmanschap in programmasturing (Tilburg).
  • Procesmatige benadering is kenmerkend voor de IKS-aanpak. De mooie combinatie van harde doelen (opwekking) en procesaanpak (relatief soft), botst ook regelmatig met verwachtingen van partijen. Het is een combinatie van de technologische ontwikkeling en de sociologische aspecten en die combinatie blijkt moeilijk in praktijk. Bestuurder moet resultaat zien/leveren: wat wordt het? Zon of wind? Vertrouwen is hierbij vaak het issue (Lochem, Amsterdam, Tilburg). Overigens blijkt in de IKS-projecten dat het een misvatting is dat een procesaanpak niet-resultaatgericht zou zijn: alleen het kunnen andere resultaten zijn dan gedacht. De IKS-projecten laten zien dat er ook een afweging moet zijn van vertrouwen in partners: daadkracht, doorzettingskracht, technische kwaliteit initiatiefnemers speelt een rol. Overigens signaleren de gemeenten ook dat niet ieder resultaat goed hoeft te zijn, in die zin hoort het leren ‘nee’ zeggen er ook bij;
  • be supportive’ is een belangrijke eigenschap van de gemeente gebleken. Dat impliceert gebruik van gemeentelijke faciliteiten, beschikbaar stellen van kennis, steun bij procedures en als volwaardige partner op te treden voor iniatiefnemers als het gaat om contacten met grote spelers in het spel: banken, energiebedrijven, institutionele investeerders e.d.
  • podium bieden hoort hier zeker bij. Zowel in poltitieke zin door regelmatig contact te organiseren met de lokale politiek en initiatiefnemers. Daarnaast is de steun van de gemeente een zeker garantie/keurmerk voor burgers en organisaties/bedrijven voor de betrouwbaarheid vn dergelijke nieuwe burgerinitiatieven.
  • coöperatief organiseren is een sterk element in de ontstane initiatieven van burgers en bedrijven. De duurzame lokale energiebedrijven die ontstaan hebben veelal een coöperatief karakter.

Niet alles is even soepel gegaan. Er blijkt in enkele gevallen een spanning te zijn tussen de ‘traditionele’ opvattingen over de verhouding bestuur-burger. Daar waar de burger slechts ‘draagvlak’ mag leveren ontstaat argwaan, afstand en afwijzing (triple-A). De burger zet zijn hakken in het zand, negeert of voelt zich slecht geïnformeerd. Dit is geconstateerd bij in ieder geval één project. De uitvoering van IKS werd belegd in een stuurgroep waarin instituties met belangen in het betrokken gebied of een inhoudelijke (eigen-) belang de beslissingen gaan nemen. Dat leidde inderdaad tot de nodige fricties, die pas kort geleden zijn benoemd en nu voor een hernieuwde aanpak een basis legt. De spanning tussen institutionele aansturing en het activeren van de energieke samenleving werd duidelijk.

leerzame ‘mislukkingen’

Hoewel het woord ‘mislukking’ hier niet al te letterlijk moet worden genomen, is er wel een aantal leerpunten te benoemen die voortkomen uit veranderende omstandigheden. De belangrijkste:

  • stagnerende verkopen bij nieuwbouwprojecten, vragen fundamentele heroverwegingen van de aanpak. Intensivering van communicatie is de primaire reflex maar leidt slechts tot minimale beweging in de markt. Nieuwe concepten als gebruik in plaats van eigendom of het realiseren en aanbieden van woondiensten, vraagt een systeeminnovatie die voor individuele gemeenten lastig te realiseren is. Men kan (nog) niet terugvallen op ‘casebased’ ervaringen (o.a. Heerhugowaard);
  • de spanning tussen institutionele belangen en bottom-based benadering is voor burgers moeilijk te doorgronden noch werkelijk aan te pakken. Hier past een nieuwe visie op de rol van de gemeente (o.a. Rotterdam-Heijplaat);
  • innoveren is lastig. Allereerst al het signaleren van de noodzaak tot technische-, proces- of systeeminnovaties. Dat vraagt een vorm van reflectie op stagnerende ontwikkelingen die gekarakteriseerd kan worden als ‘reflexief’ en ‘out-of-the-box-denken’. De waarde van externe coaching en reflectie is dan groot en verhoogt de kans op doorbraken in denken en doen (o.a. Wageningen en Heerhugowaard);
  • bottombased werken, gebaseerd op een werkwijze die gekarakteriseerd kan worden als een ‘grassroots’ benadering, vraagt veel tijd en capaciteit. Hierbij is een professionele procesbegeleiding wenselijk om van praten en denken naar doen te komen (o.a. Amsterdam Zuid en Lochem). Ook vraagt het een bestuurlijke ‘houding’ die uitgaat van vertrouwen in de competente samenleving. Terughoudendheid in sturing en organisatie van bestuur en gemeentelijke apparaat is daarbij van grote waarde gebleken (Lochem). Het belangrijkste leerpunt daarbij is: Stel de eindgebruiker centraal, dan kristalliseren belangen zich wel uit en participeren allen beter. En
  • De diversiteit van lokale initiatieven maakt grootschaligheid in de lokale aanpak moeilijk (o.a. Lochem, Tilburg en Amsterdam Zuid).

leerpunten innovatie

Op het domein van IKS, de proces- en systeeminnovaties, zijn belangrijke stappen gezet. Een specifieke analyse zal nog plaats vinden (o.a. door PBL) en in de rapportages van de gemeenten worden deze punten uitgebreid toegelicht. In de procesinnovatie gaat het vooral om nieuwe vormen van samenwerking en de vorming van nieuwe allianties. De systeeminnovaties liggen in nieuwe perspectieven op de aanpak op lange termijn. De gesignaleerde, doorsnijdende, innovaties:

  • Marktsturing als publieke interventie: in Nijmegen is de concessieverlening OV benut om tot een marktvraag naar Groen Gas te komen. Dat is een relatieve zekerheid voor producenten van Groen Gas in de regio die investeringen moeten doen om tot opwekking te komen. Nijmegen heeft een systematiek ontwikkeld die dit mogelijk maakte, zodat een zichzelf-versterkende ontwikkeling op gang is gebracht;
  • Marktordening als publieke interventie: in Tilburg zijn forse stappen gezet in het publiek-privaat organiseren van de energie- en klimaataanpak. Van servicebureau voor individuele burgers en ondernemers tot organisatie van samenwerking in verschillende gremia. De gemeente treedt op als initiator, bedrijvennetwerken nemen vervolgens de verantwoordelijkheid en sturing over. Het ‘klimaatschap’ is de werktitel, die goed aangeeft dat corporatieve structuren kunnen en zullen ontstaan, zeker als vanuit het publieke belang door de gemeente facilitering wordt geregeld;
  • marktontwikkeling als (semi-)publieke interventie: de ambitie om ‘zonnestad’ te worden met gebruik van daken van bedrijven, instituten en publieke instellingen werkt als er een semi-publiek orgaan is waarin alle partijen een stem hebben of kunnen krijgen. Door bundeling van kracht kan inkoop geregeld worden, door bundeling van kennis kunnen nieuwe projecten snel gerealiseerd worden. In Wageningen is hier ervaring mee opgedaan. Daarbij komen belemmeringen in ontwikkeling ook snel en zichtbaar naar voren. Die oplossen door innovatieve en bestuurlijke interventies blijkt een moeilijk terrein te zijn. Dat vraagt innovatief vermogen van de partners;
  • marktsupport als publieke interventie is van grote waarde gebleken. Initiatiefnemers op lokaal niveau kennen in aanvang een relatief lage organisatiegraad en hebben geen ‘trackrecord’ waar het gaat om investeren en realiseren. De gemeente kan hierbij de stabiele factor zijn die gesprekspartners een zekere garantie geeft op resultaat. Institutionele gesprekspartners (investeerders, netwerkbeheerders e.a.) maar ook burgers hechten hier veel waarde aan (Tilburg, Lochem, Wageningen, Amsterdam Zuid);
  • awareness vanuit publieke domein heeft een zekere mate van objectiviteit. Gebleken is dat aanhaken in de communicatie bij karakteristieken van groepen, helpt. Daarmee wordt een herkenbaarheid bij bestaande leefstijlen gevonden. Kracht van ontmoetingen wordt steeds sterker en de publieke belangstelling groeit (Breda, Lochem, Amsterdam Zuid).

Door de IKS gemeenten is een aantal wezenlijke kantelpunten geidentificeerd: schep de condities, is hierbij als hoofdpunt genoemd. Ondermeer door het opheffen van het verschil tussen groot- en kleinverbruikers. Lokaal blijkt er een grote groep kleine grootverbruikers (huis met zwembad, MKB etc) te bestaan. Dat zou een prioritaire groep kunnen zijn maar de gemeenten signaleren dat voor deze groep een incentive ontbreekt. Ook al omdat geen groene voorwaarde aan de grootverbruikersvoorwaarden verbonden is.

kennisoverdracht

In de IKS projecten is veel aandacht gegeven aan kennisoverdracht. De initiatieven verschillen, maar op hoofdlijn zijn de volgende elementen zichtbaar:

  • peer to peer communicatie en leren is het krachtigst gebleken. Gemeenten met vergelijkbare ambities vinden de acht IKS gemeenten om de opgebouwde ervaringen te benutten. Deze informele vormen van kennisoverdracht zijn tevens de belangrijkste gebleken. Dankzij de IKS-financiering zijn de acht gemeenten in staat geweest om vele vragen, werkbezoeken, themabijeenkomsten en dergelijke te doen. Essentieel is de koploperspositie die de IKS gemeenten hebben kunnen realiseren dankzij IKS financiering. Er lijkt sprake van een ‘factor 10’ effect: de acht gemeenten hebben ieder minimaal 10 gemeenten versterkt in hun aanpak door een gerichte kennisoverdracht. Dit effect van IKS maakt dat zeker 80 gemeenten actief gebruik hebben kunnen maken van de innovaties in de acht gemeenten;
  • instrumenten die zijn ontwikkeld in IKS-projecten, worden actief gedeeld met partnergemeenten en regio’s. Rekenmodellen, organisatie-doorbraken, analyses (o.a. actief inzetten duurzaam inkopen) zijn beschikbaar voor anderen via websites of direct contact. In de landelijke netwerken en -communicatie is dit bekend en voor vele gemeenten een hulpmiddel om tot versnelde uitvoer te komen (Wageningen, Amsterdam Zuid, Nijmegen);
  • regionale kennisdeling vindt in vrijwel alle projecten actief plaats. Ambtelijk en bestuurlijk in regionale samenwerkingsfora (Heerhugowaard, Amsterdam Zuid, Wageningen, Lochem) en enkele projecten hebben regionaal facilitering ingericht voor collega-gemeenten (Tilburg, Nijmegen). Dit proces leidt tot autonome ontwikkeling op regionaal niveau, waarbij elementen in gezamenlijkheid worden opgepakt.
  • (nieuwe) media worden door de gemeenten actief ingezet om bij te dragen aan de kennisoverdracht. Publiciteit is gezocht in publieksgerichte media, maar ook in vakbladen. De websites vormen in een aantal gevallen een bron van inspiratie en ervaringen voor andere gemeenten (Wageningen, Nijmegen).

signalering

Op basis van de gemeenschappelijke ervaringen en discussies van de IKS-gemeenten is een aantal thema’s te benoemen die aandacht vragen en wellicht een omslag. Het zijn aanbevelingen aan het Rijk. De wezenlijke kantelpunten voor de klimaat- en energietransitie in Nederland, groot en klein:

* opheffen split incentive

Split incentive staat voor het verschijnsel dat de ‘opbrengst’ niet bij de ‘investeerder’ terecht komt. Dat geldt zowel voor utiliteits-bouw als woningbouw (huursector). Het staat ook voor het wegnemen van ‘perverse koppelingen’ die een systematische aanpak in de weg staan. Door dergelijke ‘perverse koppelingen’  aan te pakken, ontstaat een beweging die zichzelf stuurt omdat er voor de initiatiefnemer(-s) een directe incentive verbonden is aan de investering.

* van efficiency gericht beleid naar beleid gericht op effectief&efficient (koppeling)

Efficiency is het isoleren van gebouwen, spaarlampen of het beroep doen op gebruikersgedrag. Effectief is de (eigen) opwekking van schone energie. Zodra er sprake is van een coöperatief verband waarbij de gebruiker ook eigenaar is, zal het streven naar efficient gebruik ook een impuls krijgen (Hollandse koopmansgeest: hoe minder je zelf gebruikt hoe meer je kunt verkopen). Dan gaan effectiviteit en efficiency hand in hand. De IKS-gemeenten doen hier veel ervaring mee op en stimuleren coöperatieve energie bedrijven.

* realiseren van saldering en zelflevering

Door de IKS gemeenten ruim geagendeerd, zowel bij de ministeries als politiek (TK) als in het maatschappelijk debat. Ook zijn voorstellen tot Green Deals voorgelegd waarin IKS-projecten de primaire partner of participant zijn. Vanuit IKS is daarbij zichtbaar geworden dat de economische impact groot is. Dat is niet alleen in het energiedomein, maar door nieuwe/veranderende geldstromen ook in andere domeinen. Een brede maatschappelijke, economische, analyse zal laten zien dat de verdieneffecten veel verder gaan. De IKS gemeenten dragen bij aan de vraagstelling en vorm die een dergelijke Maatschappelijk Kosten Baten Analyse (MKBA) kan krijgen.

*versterken van investering in nieuwe technologie:  

In IKS projecten wordt veelal gewerkt met bekende, bestaande, technologie. Tegelijkertijd wordt zichtbaar dat deze bestaande technieken veelal zijn gebaseerd op ‘oude’ inzichten. Technologische innovaties als low-voltage, gelijkstroom, opslag en nieuwe vormen van opwekking als ‘diepe geothermie’ zijn nodig om echte doorbraken te realiseren.

  • Kapitaalsinvesteringen blijven hangen door risicoperceptie

De IKS-projecten merken dagelijks deze perceptie bij institutionele investeerders als de pensioenfondsen. Garantstellingen helpen, continuiteit in beleid helpt evenals opschaling van coöperatieve samenwerking. Dit vraagt innovatieve ontwikkelingen in governance and finance.

  • Inzetten op de human resources, competenties en vaardigheden

Het werken vanuit proces- en systeeminnovaties en de daarbij horende nieuwe aanpakken, vragen nieuwe competenties die de energieke samenleving versterken. Het gaat daarbij om inrichten van coöperaties, nieuwe financieringsvormen, kennis en inzicht in de energiemarkt en analytisch vermogen om energiepotentieel op lokaal niveau te herkennen en tot ontwikkeling te brengen.

  • Nog een doorbraak die nodig is: bouwen zonder gebruiksaanwijzing

De technieken die gebruikt worden domineren het energiesysteem, zien de IKS-gemeenten. De installateur doet goede zaken en ‘wij’  moeten de gebruiker leren op welke wijze zij er mee om moeten gaan. Dit komt uit vele monitoringsonderzoeken tevoorschijn: het gedrag van de gebruiker is niet in balans met de mogelijkheden van de installaties. Nu is de vraag op welke wijze gebruikers-proof gebouwd kan worden: de eerste bewoner/gebruiker is slechts de eerste. Gemiddeld zullen 5-7 mutaties plaatsvinden voor de eerste grootschalige renovatie plaatsvindt. Dan moet dus 5-7x die gebruikersinstructie plaatsvinden. Dat kan beter. Of door natuurlijke processen te benutten (inspelen op menselijke reflexen), door betere en kortere feedbackloops te gebruiken of door regel-arme installaties/gebouwen te maken. Het resultaat is dan: bouwen zonder gebruiksaanwijzing voor de gebruiker/bewoner.

IKS afgerond, maar niet afgelopen

Argumenten voor doorgaan met een nieuw Innovatieprogramma Klimaatneutrale Steden:

  • als je wilt dat ‘gedrag’ verandert bij gemeenten en anderen, dat is consistentie belangrijk, het signaal dat proces- en systeeminnovatie belangrijk is (I&M)
  • Instrument van bestuurlijke vernieuwing: je nodigt uit tot ‘hersengymnastiek’ om nieuwe oplossingen te creeren: het helpt; (I&M)

 

Opgesteld door

Douwe Jan Joustra

One Planet Architecture institute

Coach IKS projecten 2011 / 2012

 

gebaseerd op signalen en inzichten die tevoorschijn zijn gekomen in de coachingsgesprekken met de acht IKS gemeenten in 2011/2012



De Olympische aanpak

Tussen droom en daad, staat de werkelijkheid. Dat karakteriseert de discussie die we op de laatste dag van de Olympische Spelen in Londen, voerden met een groep van zo’n 70 inspirerende denkers, doeners en sporters. Een bijzondere combinatie van wetenschappers, ondernemers, ambtenaren, sporters en anderen. Op initiatief van het Rijk, dat een sterke rol ziet voor zichzelf. We zoeken de weg die kan leiden tot een succesvol ‘bid’ ergens rond 2020, voor de spelen in 2028.

Het lijkt een ‘Big Hairy Goal‘: het voelt goed, knuffelbaar, we hebben nog weinig misverstanden en de energie stroomt volop. Toch zit er ook wel wrijving onder de oppervlakte. Sprekers die het hebben over versnippering in plaats van de waarde van diversiteit. Ook in de discussies zit het nodige. Zo wordt de burger nog al eens genoemd en niet altijd als een bron van inspiratie en vol competenties. Not in my Backyard (NIMBY) is een gevreesd verschijnsel. Gelukkig ging het al snel over de vraag hoe dat kan omdraaien naar het uitgangspunt ‘In everybodies Backyard’ (IEBY) of zelfs PIMBY (Please in my Backyard)? Iedere burger zal begrijpen dat er een Olympisch Plan zal moeten komen, waarbij niet iedereen een actieve rol kan of zal spelen. Zestien miljoen bondscoaches begrijpen tenslotte ook wel dat er maar één echte bondscoach is. Maar als er dan vervolgens wordt gesproken over ‘draagvlak‘, dan begint de rechtgeaarde Nederlander al attent te worden: kennelijk is er iets gaande dat omstreden is…
Natuurlijk is er ook nu al veel weerstand, om een drietal redenen voor zover ik kan nagaan. Over alle drie geef ik graag een mening:
  1. Het kost geld, veel geld: dat is natuurlijk zo. Maar dat wil niet zeggen dat het allemaal ons spaargeld is of weggegooid geld. Laat ik er een paar, wellicht relativerende, opmerkingen over maken. Allereerst is het zo, dat waar veel geld stroomt er ook veel gerealiseerd moet worden en dat betekent “werk” voor velen. Ten tweede is het voor een groot deel ook investeren in blijvende zaken, die ons ten goede komen op lange termijn (in 1928 was dat de ring die we nog steeds gebruiken rond Amsterdam, in 2028 welllicht de vaste oeververbinding tussen Amsterdam en Almere of de bebouwing van de Rotterdamse Stadshavens). Ten derde krijgen we een evenement waar we nog decennia trots op kunnen zijn, zeker als we het ‘the Dutch way’ kunnen doen. Overigens staan er ook heel behoorlijke inkomsten tegenover.
  2. Nederland is al vol en het nieuwe is geen garantie voor beter: ook dat is natuurlijk allebei in zekere zin waar. Maar we kunnen veel doen op tijdelijke basis, een paar weken wat voller is niet heel erg, dat kunnen we wel aan. Het vraagt natuurlijk zorgvuldige ontwerpen, creatieve oplossingen en laat dat nu een kracht van ons land zijn. Natuurlijk moet het nieuwe ook waarde toevoegen aan het bestaande. Dat is een principe uit de Cradle to Cradle benadering die ook al is toegepast in de wereldtentoonstelling, de Floriade, en zal over 10-16 jaar nog veel beter tot zijn recht kunnen komen. Het nieuwe is gegarandeerd beter dan het bestaande, lijkt mij de opgave die we aankunnen en aan willen gaan.
  3. Het is een speeltje voor mensen die het toch al goed hebben: tja, die vervelende topsporters? Of de bobo’s van IOC of NOC? Of …? Natuurlijk gaat het hier niet over een noodsituatie die offers vraagt van iedereen. De vraag is of we hier moeten spreken over offers, het gaat hier om een aanpak die goed is voor de ‘jeugd van tegenwoordig’, zij zijn de sporters van 2028! Daar kunnen we nu al aan werken en ook de vruchten van plukken. Iedere sportvereniging kan een Olympische uitstraling krijgen, ook nu al! En die bobo’s? Tja die maken het ook voor een belangrijk deel mogelijk dat de Olympische Spelen zijn uitgegroeid tot het belangrijkste sportevenement voor sporters, kijkers, professionals en eigenlijk voor ons allemaal. Het volk wil brood en spelen, is de spreekwijze. Het brood hebben we, de spelen kunnen we verdienen.
Tijdens de genoemde bijeenkomst gaf ik de Elfstedentocht als voorbeeld. Ook omdat dat een tijdelijk iets is, waar de kracht van de Nederlander zichtbaar wordt. 16000 sporters hebben ineens onderdak of vervoer naar het startpunt, honderdduizenden vinden hun weg naar het parcours en het is een groot feest dat deskundig in beeld wordt gebracht. De tijdelijkheid wordt alleen doorbroken door de brug bij Bartlehiem, die kunt u vandaag ook bekijken.
OPAi heeft het initiatief genomen om te komen tot een “New Olympics Incubator”, de broedplaats waar we innovaties ontwikkelen, advies geven aan maatschappeljke organisaties en overheden of bedrijven. Natuurlijk hanteren we daarbij een paar uitgangspunten, die u vast niet zullen verrassen:
- werk met de ‘energieke samenleving’, mensen maken het verschil;
- gebruik energie van de zon;
- werk met hernieuwbare of herbruikbare grondstoffen;
- kies voor de circulaire economie als basis;
- voeg waarde toe aan het bestaande en
- geniet van diversiteit en versterk het.
Daarmee kunnen we de mooiste ontwerpuitdaging aanpakken die er in het verschiet ligt voor Nederland, dat kunnen we, dat willen we (hopelijk) en wie weet, mogen we het ook daadwerkelijk gaan doen!

Circular Economy basics

At the moment we (OPAi) do quite some presentations on the Circular Economy. We do like to share some of the reactions we see and get on the issues of realisation and implementation of the Circular Economy.

Thomas Rau is well known because of his intense, creative and often unexpected vision on changes that we see. Is it about energy or resources? What can we expect to see in the near future in the economy? The development of TurnToo gives him a very good businesscase and an interesting example to see how the Circular Economy works for an entrepreneur. What happens to his public is great to observe. In some keywords:

acknowledgement: almost everybody understands that there is a resource-issue in the world;

astonishment: since not all see immediately that we do not have an energyproblem, since all were educated with the idea of an energycrisis somewhere ahead in time;

curiousity: on understanding his line of thinking that brings some major shifts in the economy: performance based transactions;

insecurity: when the audience starts to understand that he is serious about changing ownership in ‘usership’;

enthousiasm:  as soon as people see the new perspective for home, for business, for education and policies.

It results in many questions and these questions help us to  think and rethink the way we work. That is almost the most exciting of it: everyday we, at OPAi, see the impact of the approach that is the fundament of TurnToo and the Circular Economy.

Douwe Jan Joustra focusses on the systemsapproach that is the fundament of the Circular Economy. In his presentations some key-elements are basic. Douwe Jan sees three fundamental spheres that give a real understanding of the Circular Economy: ecology (symbiotic relations and closed loops), thermo-dynamics (entropy) and biology (the 3.5 blj years of innovation). This leads to the Circular Economy that has clear feedbackloops and handles the externalities. The public has a little different reactions:

accelarated learning: as the listeners start to grasp that for most of them old knowledge is coming alive. Knowledge that we gained during science classes at school, now becomes functional;

recognition: in different steps in the group: some see it instantly, others look for the real meaning;

reluctance: in accepting that we need a new perspective on the economy, sustainability and the way we have to adjust our actual systems and the difficulties that the listeners see;

change of mind: is what most listeners encounter during the examples, the circular character and the appeal to human intellect that he gives;

openess to change is what happens in the end, people start seeing the possibilities of the circular economy, the need of ‘learning by nature’ and the first ideas for changes in (own) businesscases starts.

This brings questions and discussions. We at OPAi like that. For instance: is the circular economy a self steering system? Do we need much steering by governments? Are the feedbackloops indeed so well that all (companies) will feel the consequences of their actions? We think so, but we need more and more casebased evidence to anwer these questions. The first examp[les show us that the circular economy enhances:

  • energy-efficiency;
  • product innovation;
  • cradle to cradle in companies
  • profit for the companies.

Working on the realisation of the circular economy is thrilling, creative and a strong step forward on creation of a sustainable economic system. The One Planet Architecture institute supports the change where ever we can. Want advice or support? Contact us!

Hybrid, signs of a soft revolution?

Circular Economy, the sequel part 2

When I made a tweet on: ‘is it bottom-up or do we need to talk about bottom-based?’, it brought some interesting reflections. In the Netherlands we characterize the change as the “Energetic Society”. People, individuals are not waiting anymore for initiatives by governments or companies, they start their own cooperative company on car-sharing, care, maintenance, energy-suply and other issues. It is the joint feeling of independency that is a hughe driver for these initiatives. Be independent from large companies, like the energy-companies, be independent from unreliable partners (f.i natural gaz supply from Russia) and being independent of the large financial system, that seems to be the collective feeling that brings people together.

Those, mostly local, initiatives strive for self-sufficiency but now they still need the national grid for continious energy-supply and that is the same in many domains. So organize locally, use national partners: it has characteristics of an hybrid situation.

What’s so special on these hybrid situations? Well, they are a sign of change and change needs to outgrow the old system and needs to grow to a mature new system. Let me explain a bit more:

The dominant system in energy is a centralized system: powerplants, national grids and so on. It has advantages: low prices based on scale, reliability and continious quality. It also has disadvantages: dependency, centralized price mechanisms, strongly based on traditional resources (fossil fuels) and uncontrollability for the individual customer.

The new system can be characterized as a decentralized system. This also has some advantages: local producers of energy (sun, wind, geothermal and bio), client as partner in production and consumption, local grids, autonomy. Ofcourse there are also some disadvantages: maintaining continuity in supply, need of new organisation-models and gaining the right quantities in supply.

The actual system is a hybrid solution: use the advantages of both systems, deminishing the disadvantages. One could say that it is like the change in ships: steamvessels (new) with sails (old) in the 19th and early 20th century. By the way: we see this change nowadays appearing again. In the energysystem we see the same movement: from local energyfactories in the early 20th century to a completely centralised system in the early days of the 21th century and now we turn this around again.

The hybrid situation is part of the transition: we use the good elements of the old system to compensate the first failures of the new system. It is all about reliability.

So when a change is dawning from the actual linear economy to a circular economy, we tend to look for hybrid solutions. In the Netherlands there are initiatives to create a ‘Resources Roundabout’. That sounds circular and it has the intention to be the basis of a circular system but we organise it as a new solution for the failures of the ‘old’ linear economy. The name says it already: roundabouts are not intended to change the system of logistics in trafficmanagement, it is just a solution for the vulnerability of the crossroads of lines, roads. It helps traffic streaming more efficiently and safe. Not bad but also not a fundamental change. Maybe in the long term it will evolve or adapt to the new circular system.

The most difficult part of such a transition, from linear to circular, is to find the new ways of wheeling and dealing. What’s new? We see some initatiatives that found a new way: forget ownership of the customer, pay for performance, (collective) ownership of resources, growing attention on services etc. We will need to find more and fundamental solutions in the new, circular, system. That’s what we at OPAi are working on these days: new businessmodels, new valuecreation, new systems solutions and help/advise on implementing of the new, circular, economy in businesses and organisations/institutes.

For the moment we see a lot of hybrid solutions. Don’t worry, that’s a good thing: the existing has value, new values need to be developed and such a transition doesn’t need to be a deadly revolution, better might be the evolutionairy road. I would say, we need a revolutionair evolution. Why revolutionary? Because we need speed. Speed in innovation, new businessmodels, new economic values, new contracts and everything that is part of the new circular economy.

The Circular change

We face a real transition in the economic system: from the actual ‘linear’ to a ‘circular’ system.  That brings some different needs for enhancing the change. We could wait and see, but we know from the transitiontheory that you can speed up the process, through transitionmanagement.  The change has to take place on all kinds of levels: as well as scale levels, as organisational levels. The real question is: “what do we need for speeding up this transition?” A far too complex question for one clear answer. We will need new businessmodels, new concepts of ownership, new models of value creation, new perspectives on clients and the provided performances. OPAi cooperates with the Ellen MacArthur Foundation. They did excellent work on idea-development, educational materials and insights and real fundamental analysis of the possibilities and future impact of the circular economy on the European economy. Their report ‘Towards a Circular Economy’ can be found here: http://www.thecirculareconomy.org/

Another good source of information on strategies for the Circular Economy is the report made by the Aldersgate Group, find it here: http://www.aldersgategroup.org.uk/reports It is called ‘Resilience in the Round, seizing the growth opportunities for the Circular Economy’. It was presented at the Base conference 2012 in London on the 21th june 2012. Our managing partner, Douwe Jan Joustra, presented there, on behalf of the Ellen MacArthur Foundation, his vision on the basics and governance of the Circular Economy. His slides can be found here: http://prezi.com/iot7wycrgvtp/basics-and-governance-of-the-circular-economy/ 

Ofcourse we learn on a daily basis of the activities in the market of TurnToo, the circular businessmodel that OPAi-partner Thomas Rau, developed and is executing right now. For some backgrounds on this company, see www.turntoo.com

This brings us to some thoughts on the circular economy that we like to share. Since we teamed up with the Ellen MacArthur Foundation and the Aldersgate Group, some of their insights are used also. Our principles are:

Rethink the quality of nature: use and re-use of nutrients and materials;

Rethink the financials of use of resources, all materials are used temporarely;

Rethink our energy need and supply: use the Solar-incoming energy, wind and geothermal;

Value the quality of diversity as basic element for resilience;

Redesign our economic perspective (i.g. ownership) for a performance based perspective (i.g. useability: the ‘new ownership’)

Redesign activities and products (design for disassembly)

Experiment, explore, and accept insecure results.

This brings 8 new ways of working around, that we are facing these days:

1. Design new (performancebased) businesscases that work on the essentials of the Circular Economy. It needs new perspectives but also new skills for professionals at all levels in organisations. Rethinking the relation between producer and consumer (as well private as businesses) is a creative process that needs some thinking in a counterintuitive way, or out-of-the-box. OPAi has the instruments and methodology to do this with interested clients. Also we provide, together with Greenbizz Startup, a 4 day workshop on the principles of the Circular Economy, Businessmodels and creation of Service design in relation to resource management, client relations and performancebased solutions.

2. Learning by Nature is a state of mind and a smart way to find designprinciples for (new) business and products. We see that the knowledge of fundamental principles of nature are not used on a daily basis, maybe some biomimicry (learn functional from biology). There is more: ecology on relationship and patterns, Thermodynamics on energy and ‘matter’. For a systemic way of looking at organisations, products, logistics and societal arrangements (for instance: cities);

3. Financing and rethinking values new businesscases bring new financial arrangements. For the Circular Economy the service-agreements between producer and user are key. There is more to that. New financial arrangements are also needed for the performancebased use of resources. We envision startegies that make resources a common good. So a “fee for use” can be introduced. This brings interesting options for financing.

4. Systems change and provide us with completely new perspectives on housing and offices in the building sector, as well for renovation as for new buildings. Also on office-use and comfortable living we see fundamental changes. New businesses like Car2Go, the Coffee Company, Seats2Meet, Washing and more can be seen as the frontrunners that acknowledge that new ways of business are based on providing service and performance. How to change your business?

5. Educate, Educate, Educate is an important aspect of our ork now a days. We have a close cooperation with the Ellen MacArthur Foundation and we do lectures for them: business schools, webinars, conferences and in the near future a broad program for all formal and non-formal education. We see the need of professionals who rethink and redesign their way of working, individually and on company-level.

6. Scale changes because of new energy in society. However people like to have a lot of interdependencies, they also like to be independent. This independency is mostly felt in the field of energy. The creative civilian doesn’t need the oil-, gaz- and electricity companies anymore: by creating on local level their own Energy Company or Energy Service Company, they create a feeling and fundament of independency. Also projects based on cooperative car-ownership and other collaborative sharing bring new economics to live. We support this change, see businesscases and create the basics for initiators.

7. Transitionmanagement is our corebusiness. We identify the ‘next step’ or even better the ‘next leap forward’. Planning the interventions that are needed to speed up the process of change is what we do best.

8. Governance needs a redesign also. We envioned that this will be a major change, from a directive basis to a condition based approach. That means that governments as well national and local, need a new vision on their approach to their governance strategies.

We see a great transition coming. It will change the economic ‘game’ to an extend that is yet beyond belief. Feedbackloops change, responsabilities change and speaking in terms of sustainable development, this could be the key to a major shift in the relation between human, ecology and economy. Next time we will focus on this.

Area development: a systems approach

english, dutch below

New sites for building: work and living, are still being developed, despite the downfall of the economy. These days I had some meetings on these issues. In Russia, on an Indian project and some discussions in the Netherlands. When I read an article on the new way to work on area development, by professor Jan Rotmans, I realized that it is more then theory. Rotmans states that area should not be planned any more, it is all about an almost natural development. Understanding and working with the qualities of the systems seems to be the way to go. From a systems approach the following may be expected of the professionals:

recognize the value of the area in its present form
Before attempting to work in an area, look at the way it operates. The patterns of the area provide the basis for analysis at different scales. Recognize the forces that have borne the system and recognize the value(s) means “get native to the place“.

Feel the rhythm of life (human and natural) in the area
Thinking in patterns can help to create an adequate ‘fact finding’. OPAi is part of the “Pattern Initiative” (Pi) that is creating a Pattern Language for Area Development. Now focus on the qualities of the area with field knowledge and expertise from known mappings, field surveys, interviews and historical insights, leading to a feeling for the area. See the structures, and connective (dependency) relationships in the area that make the system powerful. The rhythm of life in the area gives indications for future development.

work outside because the area is real
Work outside existing frameworks and the experience of physical presence in the area go together. The existing frameworks determine prevailing paradigms of those involved. Embracing the differences requires a lot of energy. Bring ideas out, literally and figuratively, makes the discussion. Through discussion and analysis together outside, in the field, the major patterns will become visible.

be a learning professional
Areas are complex systems and patterns require interpretation. Be open to intuition and learn step by step from the area, the patterns and beliefs/mental models of others. This learning process will consist of many small steps and “jumping to conclusions” should be avoided. The will to open your mind-set during the whole process is an important quality. It requires the will to work with uncertainty and error-friendly setup. This is the basis for a learning approach.

Identify and appreciate quality
“Knowledge is power” is a dominant approach of our society. It gives the idea that measuring the essential information makes decision making possible. Area development is about quality: the beauty of the landscape, the viability of a neighborhood or the social ties of people with their environment. Values ​​are not measurable, measurement and knowledge is at best a mat. Dare to identify what is really important. Moreover, attention to small elements are important, but the quality of the whole heart is in area. Appreciate quality.

look at the horizon, look over there, especially the time horizon
Details are the parts of the whole. Area development focuses on the whole with respect to details. Over the horizon, looking beyond the existing conditions is the first step to create development across generations. What is grown over time? Growth and development of values ​​takes time and will in the future, time should be given. Interventions set the tone for generations. In the area the existing is result of actions yesterday and at the same time those of previous generations, decades or even hundreds of years ago. It is also important to have your own horizon to look and listen to the perspective of others: that works enriching.

current beliefs and letting go, to find appropriate insights
Systems we identify are formed through our own mental models. Through interdisciplinary work on identifying qualities in the area, multiple mental models come in the picture. Dare to let go of ‘bold’ value models, together, to help new and appropriate insights. Interdisciplinary processes work when there is involvement in the search for shared or common values. The knowledge is important, working together and learning together is even more important.

recognize complexity, feel the challenge of dealing with them
Areas are complex systems. Recognizing this complexity leads to different reactions: control, strengthening and creation of conditions. The existing landscape is complex and not completely to understand. In areas that complexity plays a role. How do values relate in an area, what makes it beautiful and what will soon make it into a working system? Recognize this complexity and a vision to develop with the courage to do it right, including the uncertainties related to it, is the great challenge of sustainable area development.

adopt a guiding concept
Knowledge of the area, analysis of patterns and recognition of internal and external relations leads to insight. To achieve a meaningful development for the area to come, a guiding ‘concept is important. This is a broad concept known as ‘Cradle to Cradle’ (Almere, Venlo, Haarlemmermeer) or a more specific like ‘permaculture’ as the basis for Eva Lanxmeer in Culemborg (NL). By its own set of ‘principles’, an area-based guiding concept can be realized.

elegantly choose, be decicive in realization
One-sidedness, directive or decision dominance does not fit in a system-oriented approach. The choice for guiding ‘principles’ and elaborations is a prerequisite for sustainable area development. It is important to be tenacious (but flexible in compromises regarding the detailed solutions) to come to high quality, sustainable, realization.

  • Dutch:
  • Gebiedsontwikkeling: werken vanuit systeembenadering

    Gebiedsontwikkeling gaat door. In Nederland maar ik kwam ook in discussies over projecten in Belgie, Rusland en India terecht. Binnenkort ronden we het project ‘Patroontaal voor duurzame gebiedsontwikkeling’ af. Een project voor het ministerie van I&M door het “Patroontaal initiatief” (Pi). Daarover eind van deze maand meer. Nu las ik dit weekend het essay ‘Crisis als kans’ van prof Jan Rotmans. In de kern genomen geeft hij aan dat gebiedsontwikkeling niet meer een zaak van zorgvuldig plannen is, maar van een min of meer natuurlijke ontwikkeling. Dan komt het nadenken over het gebied als systeem tevoorschijn. Onderstaand een aantal kwaliteiten die van belang zijn voor het werken aan gebiedsontwikkeling vanuit een systeemperspectief.

    herken de waarde van het gebied in zijn huidige vorm
    Alvorens ingrepen te doen in een gebied, kijken naar de manier waarop het nu functioneert. Kijken naar patronen geeft de basis voor analyse in het gebied op verschillende schaalniveaus. Erken de krachten die het systeem nu dragen en het herkennen van de waarde(n) betekent: ‘get native to the place’.

    voel het ritme van het leven (mens en natuur) in het gebied
    Zoeken naar patronen helpt hierbij om tot een adequate ‘fact finding’ te komen, waarbij veldkennis en reeds bekende kennis vanuit karteringen, gebiedsanalyses, interviews en historische inzichten, leidt tot een gevoel voor het gebied. Zie de structuren, verbindingen en (afhankelijkheids-)relaties die het systeem in het gebied krachtig maken. Het ritme van leven in het gebied geeft indicaties voor toekomstige ontwikkeling.

    werk buiten want het gebied is echt en dat geeft voeling
    Werken buiten bestaande kaders en de fysieke ervaring van aanwezigheid in het gebied gaan samen. De bestaande kaders bepalen heersende denkmodellen van betrokkenen. Openstaan voor de verschillen vraagt veel van allen. Naar buiten brengen, letterlijk en figuurlijk, maakt het bespreekbaar. Sommige modellen zullen om toetsbare redenen afvallen. Door debat en samen buiten analyseren komen de belangrijke patronen steeds meer in zicht.

    wees een lerende professional die indrukken verwerkt
    Gebieden zijn complexe systemen en de patronen vragen om interpretatie. Sta open voor intuïtie en leer stap voor stap van het gebied en de opvattingen/denkmodellen van anderen. Dat leerproces zal uit vele kleine stappen bestaan, waarbij ‘jumping to conclusions’ voorkomen moet worden. De wil om de denkrichtingen bij te stellen, gedurende het hele proces, is een belangrijke kwaliteit. Het vraagt de wil om te werken met onzekerheden en een fout-vriendelijke opstelling. Dat is de basis voor een lerende aanpak.

    Identificeer en waardeer kwaliteit
    ‘Meten is weten’ is een dominante benadering van onze samenleving. Het geeft het idee dat meten de wezenlijke informatie verschaft voor besluitvorming. Gebiedsontwikkeling gaat over kwaliteit: de schoonheid van het landschap, de leefbaarheid van een wijk of de sociale binding van mensen met hun omgeving. Waarden zijn niet meetbaar, het meten en weten vormt hooguit een onderlegger. Durf te benoemen wat werkelijk belangrijk is. Overigens is aandacht voor kleine elementen belangrijk, maar de kwaliteit van het geheel staat bij gebiedsontwikkeling centraal. Waardeer kwaliteit.

    kijk naar de horizon, kijk er ook overheen, zeker de tijdshorizon
    Details zijn de delen van het geheel. Gebiedsontwikkeling richt zich op het geheel met respect voor details. Over de bestaande horizon heen kijken en de omstandigheden (condities) creeren voor ontwikkeling over generaties heen. Wat er is, is gegroeid in de loop der tijd. Groei en ontwikkeling van waarden vraagt tijd en zal ook naar de toekomst toe, tijd moeten krijgen. Ingrepen zetten de toon voor generaties. In het gebied spelen acties van gisteren een rol, maar tegelijkertijd ook die van vorige generaties, tientallen jaren of zelfs honderden jaren geleden. Tegelijkertijd is het belangrijk om over je eigen horizon heen te kijken en te luisteren naar het perspectief van anderen: dat werkt verrijkend.

    actuele opvattingen loslaten en zoek passende inzichten
    Systemen die wij identificeren, vormen we naar onze eigen mentale modellen. Door interdisciplinair te werken aan identificatie van patronen komen meerdere mentale modellen in beeld. Durven loslaten van vaststaande waardemodellen helpt om samen tot nieuwe, passende, inzichten te komen. Inter- of zelfs transdisciplinaire processen werken als er betrokkenheid is bij het zoeken naar gedeelde of gezamenlijke waarden. De kennis is belangrijk, het samenwerken en samen leren is belangrijker.

    herken complexiteit, voel de uitdaging om die aan te pakken
    Gebieden zijn complexe systemen. Het herkennen van die complexiteit leidt tot verschillende reacties: beheersen, sturen, versterken en creatie van condities. Het bestaande landschap is complex en niet geheel te doorgronden. Bij gebiedsontwikkeling speelt die complexiteit een rol. Hoe ontstaat zelfsturing in een gebied, wat maakt het mooi en wat maakt het straks tot een werkend systeem? Die complexiteit herkennen en een visie durven te ontwikkelen die daar recht aan doet, inclusief de onzekerheden die er bij horen, is de grote opgave van duurzame gebiedsontwikkeling.

    hanteer een richtinggevend concept
    Kennis van het gebied, analyse van patronen en herkenning van interne en externe relaties leidt tot inzicht. Om tot een betekenisvolle gebiedsontwikekling te komen, is een richtinggevend ‘concept’ van belang. Dat kan een breed gekend concept zijn als Cradle to Cradle (Almere, Venlo, Haarlemmermeer) of een meer specifieke als permacultuur die de basis vormt voor Eva Lanxmeer (Culemborg). Door een eigen set ‘principles’ te ontwikkelen wordt een gebiedsgebonden richtinggevend concept gegeven.

    choose elegantly, be decicive in realisation
    Eenzijdigheid, dominantie of directieve besluitvorming past niet bij een systeemgerichte gebiedsaanpak die een duurzame ontwikkeling mogelijk maakt. Gedragen keuze voor de richtinggevende ‘principles’ en nadere uitwerkingen is een eerste voorwaarde voor duurzame gebiedsontwikkeling. Het is zaak om vasthoudend (compromisloos maar flexibel ten aanzien van de detailoplossingen) tot realisatie te komen.